Hadi dürüst olun benden pek beklenmeyecek bir başlık değil mi? Yapay Zeka ile müzik konulu bir yazıya neden böyle bir başlık attığımı ilerleyen satırlarda okuyacaksınız. Ama önce klasik yöntemle müzik yapmak, bunu dinleyicilerle paylaşmak ne kadar meşakkatli biraz ona değineyim. Profesyonel müzik hayatından uzaklaşalı bir hayli zaman oldu. Eğer bu süreçten bahsederken bir hatam olursa güncel bilgiler ile beni düzeltin lütfen.
Bir Şarkı Nasıl Dinleyicisine Ulaşır?
Amatör veya yarı profesyonel bir müzisyenseniz en büyük hayaliniz bestelerinizin bir gün insanlara ulaşmasıdır. Çaldığınız bi melodinin, yazdığınız bir sözün bir başka insana geçtiğini görmekten daha büyük bir keyif yok. Beste yapmıyorsanız enstrümanınız veya sesinizle başka insanların iç dünyalarına dokunabilmek de tam olarak aynı derecede bir keyif. Bunu yapabilmenizin yolu günümüzde sosyal medya aracılığı ile biraz daha kolaylaştı. Ama onda da yine profesyonel bir ekip ve sisteminiz yoksa artan rekabette var olabilmek pek de kolay değil.
Diyelim ki bir yola çıktınız ve bestelerinizi dinleyicilere ulaştırmak istiyorsunuz. Her şeyden önce iyi müzisyenlerden oluşan bir çevreye, eşe, dosta ihtiyaç var. Veya bu müzisyenlere erişip emeklerini kiralayabilecek network ve bütçeye ihtiyacınız var. Burada karşınızda iki yol var. Ya sosyal medya youtube’da kendinizi öne çıkarmaya çalışacaksınız, ya da bir prodüksiyon şirketi ile anlaşacaksınız. Prodüksiyon şirketine kendinizi anlatabilmek için bir demo kayda ihtiyaç var. Ve demo kayıt içinde gene bu paragrafın 2. cümlesinde belirttiklerime ihtiyacınız olacak.
Üretim Süreci
Şarkılarınız hazır ama düzenleme gerek zira düzenleme herşey. Düzenleme, şarkıyı rezil de vezir de eden şeyler listesinde ilk sırada. Hadi diyelim aklınızda bir düzenleme fikri var ve düzenlemeyi kendiniz yaptınız. Ama farklı enstrümanlara ihtiyacınız var. Mesela bir şarkıda brass quartet girsin istiyorsunuz bir şarkıda çello ve keman kapışsın istiyorsunuz. Trompet, flüt ve hatta iyi bir solo yeteneği olan elektro gitarist.. Bunların hepsi için gene bir önceki paragrafın ikinci cümlesine ihtiyaç duyuyorsunuz.
Hadi diyelim bunlar da tamam stüdyoya girip bir iki prova sonrası kanal kayıtlara başladınız. E şimdi keman çalıyor da baterinin sesi onu bastırıyor. Vokal giriyor ama echo reverb ayarları ince ayar gerektiriyor. Sözün özü iyi bir mix mastering ihtiyacınız var. Bu da ciddi bir uzmanlık işi.. Her ne kadar günümüzde DAW uygulamaları burada işi kolaylaştırsa da, adres yine 3. paragraf 2. cümle.
Ve bütün bunlara girişmeden önce şarkılarınızın telif haklarını almanız gerekiyor ki dinlettiğiniz bir kişi bunu alıp kendi eseri gibi çıkmasın.. Ama asıl amaç emeğin karşılığını alabilmek. Önüne gelen şarkınızı söyleyip para kazanırken buradan size bir gelir akışı oluşması gerek. Ve böylece çalışmalarınıza devam edecek bir bütçe sağlayabilesiniz. Eser kaydını e-devlet üstünden yapsanız bile, eser başına 40 USD karşılığı bir ücret ödemeniz gerekli. Bu bile hatırı sayılır bir rakama ulaşırken, müzisyen stüdyo mix master ücretleri bile günümüzde çok ciddi rakamlar. Hadi bir de prodüksiyon şirketi ile anlaştınız diyelim. Bu sefer de eserleriniz sesiniz sözünüz ne varsa hakları devrediyorsunuz. Şu an kendi eserini prodüktörle arası bozuldu diye konserde bile söyleyemeyen sanatçılar var…
Yapay Zeka ve Müzik
Yapay zeka ile müziğe İbrahim’in yolu dememin sebebi, İbrahim Müteferrika’nın matbaayı ülkeye getirmeye çalıştığında karşısına dikilen hattatlar. “Bu şeytan işi gavurun yaptığı şeyle kur’an yazacaklarmış.” Diye ortalığı galyana getirip insanların bilgiye erişmesini yıllarca geciktiren kafaya çok benzetiyorum.
Sosyal Medyada Saygı1 Mustafa Sandal sonrası köpüren Nikbinler vakası gibi.. Çok ciddi diye düşündüğümüz müzisyenlerin bile yapay zeka ile müziğe tepkilerini göstermelerindeki vizyon eksikliği ve iki taraflı iletişim bozukluğu da eklenince iş iyice çığırından çıktı. Sosyal medyada sizi kandırıyorlar, aldatılıyorsunuz, sahtekarlar vb. bir çok yaftalama kampanyasına da denk geldim. Oysa bu bariyerler yıllar önce yıkılmıştı. Hem de Barış Manço’nun Müsadenizle Çocuklar şarkısında kullandığı dijital bateri vuruşları ve synthisizer ile. Eh Barış abi aşkolsun!
Şuçlu Yapay Zeka Mı?
Oysa konu oldukça basit, korsan kitap basmak farklı, roman yazmak farklı. Bir matbaa sahibi korsan kitap basıyorsa bu onun ahlaksızlığıdır ve suçtur. Bu suçun bir cezası da vardır. Yapay zeka ile müzik de bence aynı noktada. Başkasına ait şarkıları izin istemeye bile lüzum görmeden alıp kendi adı altında yayınlamak ve bundan gelir kasmak… Türkiye’de kayıtlı bir şarkıyı, sahibinden izin almadan yapay zeka ile cover yapıp Türki devletlerde farklı versiyonlarla erişime açıp buradan youtube geliri elde etmeye çalışmak korsan kitap basmak ile aynı seviyede.
Burada bir gri noktamız var. Bence gayet siyah ama şu an regüle edilmemiş durumda. Bir yapay zeka uygulamasına söz yazdırıp bir başka yapay zeka uygulamasına beste yaptırmak. Ve burdan gelir elde etmeye çalışmak. Ya tutarsa mantığı ile üretilen, hiçbir sanat değeri olmayan binlerce şarkı şu an spotify listelerinde. Özellikle Dance, Rap, Electro müzik Janraları yıkılıyor. Asıl tehlike bence burada. Yapay zekaya dair regülasyonlar tam oturmadığı için buradan bir fırsat devşirmeye çalışan apaçilerin sayısı her geçen gün artıyor.
Algoritmalar ve Yapay Zeka
Kaliteli müziğe erişmek günümüzde oldukça zorlaştı. Eskiden kasetçilerimiz vardı. Gider, yeni çıkan neler var derdik. Açıp dinletirdi, Beyoğlu’nda gezerken bir melodinin izini sürüp onun albümüne erişirdik. Şimdi bir çok yönlendirme algoritma ile çalışıyor. Spotify, Youtube sizin dinlediğiniz janralarda müzikleri önünüze çıkartıyor genelde. Bu da yeni alanlarda keşfi ciddi sınırlıyor. Maalesef konu algoritma olunca bot dinlemeleri ise en büyük güvenlik açığı. Aynı anda binlerce bot’un dinlediği bir şarkı bir bakıyorsunuz bir anda Top50 Türkiye listesine girivermiş. Top50 Türkiye’nin bundan 20 yıl önceki hali ile şimdiki halini kıyasladığınızda ne demek istediğimi anlayacaksınız. Bütün bunların üstüne fabrikasyon şekilde üretilen şarkılar var. Söz, müzik prodüksiyon %100 yapay zeka olan bu şarkıları 0’dan üretmesi sadece 5 dakika. Ve bu yüzbinlerce şarkı bizi bir süre samanlıkta iğne aramaya yöneltecek gibi görünüyor.
Ama ben yine de bütün bunların zaman içerisinde doğal seleksiyonla eriyeceğini, yayıncı platformların uygulayacağı regülasyonlarla iyi bir filtrelemeye uğrayacağına inanıyorum. Hatta yapay zeka’nın zaman içerisinde algoritma içerisinde bu tip üretimlere filtre koyması çok olası.
Faydaya Odaklanmak
Her teknolojik gelişmede olduğu gibi bunun bize faydasına odaklanmak gerekiyor. Örneğin benim gibi besteleri olan yakın arkadaş grubu dışına bunları ulaştıramayan kişiler için yapay zeka ile mix mastering ve prodüksiyon ciddi bir nimet. Bu aslında tarihin sayfalarında kaybolmayı kader seçen bir çok bestenin gün ışığına çıkıp bizlere ulaşması demek ki ben bu konuda en çok heyecanlandıran şey bu. Üretim gerçek müzisyenlerle yapılsa bile fikir almak yeni fikirleri hızlıca denemek için yapay zeka gene bulunmaz bir nimet.
Bu yüzden yapay zeka müziği bir öcü gibi, bir günah gibi (Diva’ya selam olsun) göstermeye çalışanlara değil getireceği faydaya odaklanmak benim tercih ettiğim yol.
Çünkü müzik hayata tutunmanın en güzel bahanesi…
